Studencka praca na wakacje a ZUS. Sprawdź, co daje umowa i gdzie są pułapki

Wakacyjny dorobek studenta może wyglądać różnie w zależności od podpisanej umowy: jedne formy zatrudnienia zwiększają bieżącą wypłatę, inne zapewniają pełną ochronę i wpływają na przyszłe świadczenia. ZUS w Białymstoku przypomina, że przed podjęciem sezonowej pracy warto dokładnie sprawdzić, jakie skutki ma wybrana umowa.

Umowa o pracę: pełne składki i pełna ochrona

Przy umowie o pracę nie ma znaczenia ani status studenta, ani wiek zatrudnionej osoby. Taki kontrakt zawsze oznacza obowiązek odprowadzania składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, wypadkowe, chorobowe oraz zdrowotne. Pracodawca ma na zgłoszenie nowej osoby do ZUS 7 dni.

Jak podkreśla Katarzyna Krupicka, warto korzystać z konta w eZUS, bo tam można sprawdzić, czy zgłoszenie do ubezpieczeń zostało wykonane i od jakiej daty obowiązuje. Na koncie widać też, czy składki są naliczane od właściwej podstawy. To szczególnie ważne przy pierwszej wakacyjnej pracy, gdy młoda osoba często nie wie jeszcze, jak wygląda prawidłowy obieg dokumentów.

To czy zostaliśmy zgłoszeni do ubezpieczeń społecznych i od jakiej daty, możemy sprawdzić na swoim koncie w eZUS. Jeśli jeszcze go nie mamy, warto je założyć. Tak jak regularnie kontrolujemy stan konta bankowego, warto również zaglądać na swoje konto w ZUS-ie. Znajdziemy tam informacje nie tylko o zgłoszeniu do ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego, ale także sprawdzimy czy składki są odprowadzane od właściwej podstawy.

Katarzyna Krupicka, regionalna rzeczniczka prasowa ZUS w województwie podlaskim

Ta forma zatrudnienia daje też realną ochronę w razie choroby, ciąży lub wypadku. Składki trafiają na indywidualne konto w ZUS i budują przyszły kapitał emerytalny albo podstawę do renty z tytułu niezdolności do pracy.

Zlecenie u studenta: więcej „na rękę”, ale bez pełnej osłony

Najczęściej wybieraną umową przy sezonowym dorabianiu jest zlecenie. W przypadku studentów, którzy nie ukończyli 26. roku życia, co do zasady nie ma obowiązku opłacania składek społecznych ani zdrowotnych. Dla wielu oznacza to wyższą kwotę wypłacaną od razu, ale też brak prawa do zasiłku chorobowego czy świadczeń po wypadku przy pracy.

Ulga działa od dnia immatrykulacji do momentu, gdy student przestaje mieć taki status. Dzieje się to po skreśleniu z listy studentów, po złożeniu egzaminu dyplomowego, po zdaniu ostatniego egzaminu przewidzianego planem studiów w przypadku kierunków lekarskiego, lekarsko-dentystycznego i weterynarii albo po zaliczeniu ostatniej obowiązkowej praktyki w przypadku farmacji.

• status studenta ma znaczenie tylko przy zleceniu;
• po 26. roku życia zasady zmieniają się w wielu sytuacjach;
• brak składek oznacza wyższą wypłatę, ale też mniej zabezpieczeń;
• zleceniobiorca ma obowiązek poinformować o utracie statusu studenta.

Istnieją jednak ważne wyjątki. Student zatrudniony na umowę o pracę u własnego pracodawcy nie korzysta ze zwolnienia przy zleceniu zawartym z tym samym podmiotem. Składki będą należne także wtedy, gdy umowa zlecenia została podpisana z inną firmą, ale praca jest wykonywana na rzecz pracodawcy studenta.

Przerwa między studiami i studia podyplomowe – tu łatwo o błąd

Najwięcej nieporozumień pojawia się przy przejściu z licencjatu na magisterkę. Osoba poniżej 26. roku życia, która obroniła pracę licencjacką w czerwcu, a studia drugiego stopnia zacznie dopiero w październiku, od dnia złożenia egzaminu dyplomowego do 30 września nie ma już statusu studenta. Jeśli w tym czasie podpisze zlecenie, trzeba odprowadzić pełne składki.

W tym okresie odpowiedzialność spoczywa także na samym zleceniobiorcy, który powinien poinformować zleceniodawcę o utracie statusu. ZUS przypomina również, że studia podyplomowe i doktoranckie nie dają statusu studenta w rozumieniu przepisów, nawet jeśli osoba nadal nie ukończyła 26. roku życia.

Umowa o dzieło: bez składek, ale też bez zabezpieczenia

Praca na podstawie umowy o dzieło co do zasady nie powoduje obowiązku opłacania składek społecznych ani zdrowotnych. Nie ma przy tym znaczenia ani wiek wykonawcy, ani to, czy jest studentem. Taka forma oznacza jednak brak naliczania okresu do przyszłej emerytury oraz brak świadczeń chorobowych.

Wyjątek pojawia się wtedy, gdy dzieło zawierane jest z własnym pracodawcą albo wykonywane na jego rzecz. W takiej sytuacji wynagrodzenie staje się podstawą do obowiązkowych składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne. To kolejny przykład, że sam tytuł umowy nie wystarczy - liczy się też to, komu i na jakich zasadach praca jest faktycznie świadczona.

Dlaczego to ważne dla mieszkańców regionu

Temat wakacyjnej pracy studentów jest istotny także lokalnie, bo dotyczy tysięcy młodych osób, które w regionie szukają pierwszego doświadczenia zawodowego i dodatkowego dochodu. Dla nich różnica między umową o pracę, zleceniem i dziełem to nie tylko wysokość wypłaty, ale również przyszłe uprawnienia i bezpieczeństwo w razie choroby lub wypadku.

ZUS w Białymstoku zwraca uwagę, że świadomy wybór umowy pozwala uniknąć błędów, które mogą ujawnić się dopiero po miesiącach albo latach. W praktyce oznacza to, że już przed podpisaniem dokumentów warto sprawdzić status studenta, zasady zgłoszenia do ubezpieczeń i to, czy składki są odprowadzane tam, gdzie powinny.

Na koniec: co warto zapamiętać przed wakacyjnym zatrudnieniem

Najprostszy wniosek jest jeden: wyższa wypłata dziś nie zawsze oznacza lepszą decyzję na przyszłość. Umowa o pracę daje pełną ochronę i składki, zlecenie u studenta często oznacza brak składek, a dzieło najczęściej nie daje żadnego zabezpieczenia. Ostateczny wybór warto uzależnić od tego, czy ważniejszy jest bieżący zarobek, czy także budowanie przyszłych uprawnień.

Szczegółowe informacje o ubezpieczeniach społecznych studentów można uzyskać w placówkach ZUS w Białymstoku albo przez platformę eZUS.