2024: po przerwie wrócił szczyt V4. Tusk o zaufaniu, lojalności i wspólnych interesach

Po dwóch latach wróciło spotkanie premierów państw V4

Pod Budapesztem odbyło się pierwsze od dwóch lat spotkanie szefów rządów państw Grupy Wyszehradzkiej. W rozmowach uczestniczyli premierzy Polski, Czech, Słowacji i Węgier, czyli krajów tworzących V4. Był to formalny szczyt tego formatu, a więc spotkanie na najwyższym szczeblu politycznym, w którym decyzję o wznowieniu bezpośrednich rozmów podjęli szefowie rządów tych państw w trybie międzyrządowym. Dla mieszkańców regionu, także w Polsce północno-wschodniej, takie spotkania nie są tylko dyplomatycznym rytuałem, bo dotyczą spraw wpływających na ceny energii, politykę migracyjną, fundusze unijne czy warunki funkcjonowania rolnictwa.

Premier Donald Tusk podkreślił, że po okresie przerwy współpraca wyszehradzka może znów stać się ważnym narzędziem wpływu na decyzje podejmowane w Europie. Zwrócił uwagę, że mimo istniejących sporów politycznych państwa regionu w wielu kluczowych kwestiach mają zbieżne interesy. Chodzi przede wszystkim o te obszary, w których decyzje unijne wprost przekładają się na codzienne życie obywateli: rachunki za prąd i ogrzewanie, zasady przyjmowania i relokacji migrantów, podział środków rozwojowych czy sytuację producentów rolnych. W praktyce oznacza to próbę odbudowy formatu, który przez lata był jednym z ważniejszych głosów Europy Środkowej w Unii Europejskiej.

"Wszystko zależy od tego, czy wrócimy do sposobu działania opartego na zaufaniu i wzajemnej lojalności"

Donald Tusk, premier

Szef polskiego rządu zaznaczył, że skuteczność V4 zawsze zależała nie tylko od wspólnoty interesów, ale także od politycznego zaufania między partnerami. Taki akcent ma znaczenie, bo Grupa Wyszehradzka funkcjonuje jako forum koordynacji stanowisk, a nie jako organizacja z własnym aparatem wykonawczym narzucającym decyzje. Jeśli premierzy uzgodnią wspólny kierunek, łatwiej później zabiegać o poparcie dla swoich postulatów w Brukseli i podczas negocjacji z większymi państwami Unii. To właśnie dlatego deklaracja o odbudowie lojalnej współpracy została przedstawiona jako warunek realnego znaczenia V4.

• Pod Budapesztem odbył się pierwszy formalny szczyt Grupy Wyszehradzkiej od 2024 roku.
• Było to pierwsze od dwóch lat spotkanie szefów rządów państw V4.
• Ostatni szczyt z udziałem premierów odbył się w lutym 2024 roku w Pradze.
• Grupę Wyszehradzką tworzą 4 państwa: Polska, Czechy, Słowacja i Węgry.

Tusk wskazał obszary, w których region może mówić jednym głosem

Podczas spotkania premier Donald Tusk wyraźnie wskazał, że decyzję o odbudowie politycznej użyteczności V4 należy rozpatrywać przez pryzmat konkretnych tematów. Wśród nich wymienił bezpieczeństwo energetyczne, politykę klimatyczną, migrację, politykę spójności oraz rolnictwo. To katalog spraw, które od lat budzą silne emocje w państwach Europy Środkowo-Wschodniej, ponieważ dotyczą zarówno strategicznego bezpieczeństwa państw, jak i domowych budżetów obywateli. Dla samorządów i mieszkańców oznacza to również pytanie o to, czy region będzie skuteczniej zabiegał o pieniądze na rozwój, infrastrukturę i ochronę lokalnych interesów gospodarczych.

Premier podkreślił, że w tych dziedzinach kraje regionu łączy więcej, niż dzieli. Taka deklaracja ma znaczenie zwłaszcza w kontekście unijnych negocjacji, gdzie państwa średniej wielkości często szukają sojuszy, by zwiększyć swoją siłę przebicia. Wspólne występowanie czterech stolic może wzmacniać ich pozycję w rozmowach o przyszłych regułach transformacji energetycznej, kosztach polityki klimatycznej czy zasadach wsparcia dla rolników. Z punktu widzenia obywatela oznacza to, że Warszawa, Praga, Bratysława i Budapeszt chcą w tych sprawach prezentować bardziej skoordynowane stanowisko, zamiast działać osobno.

"Każde z naszych państw może ponownie odgrywać ważną rolę w kształtowaniu wydarzeń w Europie. Dzięki temu możliwa jest także współpraca ponad istniejącymi różnicami, w sprawach istotnych dla naszych krajów i całego regionu"

Donald Tusk, premier

"Jeśli zawsze będziemy rozumieli, że to, co nas łączy niezależnie od konfliktów, jest silniejsze niż to, co nas dzieli, to Europa zacznie nas słuchać"

Donald Tusk, premier

Wypowiedzi premiera pokazują, że strona polska widzi przyszłość V4 nie jako projektu opartego na pełnej zgodzie we wszystkich sprawach, ale jako platformę uzgadniania wspólnych interesów tam, gdzie to możliwe. Taki tryb współpracy jest typowy dla relacji międzyrządowych: nie chodzi o rezygnację z różnic, lecz o wypracowanie wspólnego stanowiska w najważniejszych punktach. To szczególnie istotne w czasie, gdy unijne decyzje dotyczące energii, klimatu czy migracji mają szybkie i odczuwalne skutki ekonomiczne. Im bardziej zorganizowany głos regionu, tym większa szansa na to, że postulaty środkowoeuropejskie zostaną uwzględnione przy podejmowaniu decyzji.

Silniejsza pozycja regionu w Unii ma być celem odbudowanej współpracy

Donald Tusk zaznaczył, że wspólne działania krajów Grupy Wyszehradzkiej mogą wzmacniać pozycję Europy Środkowo-Wschodniej w Unii Europejskiej. W praktyce chodzi o skuteczniejsze reprezentowanie interesów regionu na forum europejskim i budowanie politycznego ciężaru, który pozwala nie tylko reagować na decyzje innych, ale także współkształtować unijną debatę. Premier mówił o sytuacjach, w których pojedyncze państwa pozostają zbyt słabe, by samodzielnie przeciwstawić się dominującym stanowiskom największych graczy. Stąd wyraźny akcent na potrzebę współpracy ponad sporami i na odbudowę formatu, który ma służyć wspólnej obronie interesów nowych państw członkowskich UE oraz państw wschodniej flanki.

"Wtedy, kiedy V4 był lojalny i solidarny, dawał też takie światło nadziei wszystkim państwom ze wschodniej flanki, wszystkim tzw. nowym członkom Unii Europejskiej. Nie widzę żadnego powodu, żeby znowu V4 był takim drogowskazem dla tych wszystkich, którzy w konfrontacji z Niemcami, z Francją, z biurokracją brukselską w samotności nie mają szans"

Donald Tusk, premier

"Gdy Grupa Wyszehradzka była jak jedna pięść, to byliśmy w stanie nie tylko wpływać, ale również narzucać decyzje w Europie"

Donald Tusk, premier

Znaczenie tych deklaracji wykracza poza samą symbolikę spotkania pod Budapesztem. To sygnał, że szefowie rządów państw V4 chcą wrócić do regularniejszego formatu rozmów i traktować go jako narzędzie politycznej koordynacji. Dla obywateli najważniejsze jest to, czy przełoży się to na skuteczniejsze zabiegi o korzystne rozwiązania w sprawach codziennych: kosztów życia, inwestycji publicznych, wsparcia dla regionów i pozycji rolników. Formalny szczyt po przerwie nie rozstrzyga jeszcze konkretnych sporów, ale pokazuje, że decyzje o przyszłym kierunku współpracy zostały ponownie przeniesione na poziom bezpośrednich rozmów premierów czterech państw.