Białystok pamięta o Jakubie Szapiro w 85. rocznicę jego śmierci

W lipcu mija 85. rocznica śmierci Jakuba Szapiro, jednego z najbardziej zasłużonych przedwojennych białostockich esperantystów, którego życie zakończyło się w tragicznych okolicznościach w Lesie Pietrasze. Miasto przypomni o nim podczas symbolicznego złożenia kwiatów przy tablicy na kamienicy przy Lipowej 31/33.

Upamiętnienie przy Lipowej 31/33

W Białymstoku planowane jest wspomnienie postaci Jakuba Szapiro dokładnie tam, gdzie przez lata mieszkał - na budynku przy Lipowej 31/33. W imieniu mieszkańców kwiaty zostaną złożone 12 lipca o godz. 9.00 pod tablicą wmurowaną w ścianę kamienicy.

To gest, który ma przypomnieć nie tylko o samym Szapiro, ale też o wielokulturowej historii miasta i ludziach, którzy współtworzyli jego międzywojenny charakter. Władze Białegostoku podkreślają, że pamięć o nim pozostaje żywa także dziś.

To bardzo barwna i zasłużona dla naszego miasta postać. Budzi podziw i szacunek jego zaangażowanie w sprawy miasta i w propagowanie języka esperanto na całym świecie. Białostoczanie są z niego dumni.

Rafał Rudnicki, zastępca prezydenta Białegostoku

Esperantysta, dziennikarz i społecznik

Jakub Szapiro zainteresował się esperantem już jako nastolatek, a później związał z tym językiem całe swoje dorosłe życie. Uczył, tłumaczył i publikował w międzynarodowej prasie esperanckiej, dzięki czemu był znany nie tylko w Białymstoku, ale także w środowiskach poza Polską.

Jego aktywność wykraczała jednak daleko poza promocję jednego języka. Jako sekretarz miasta doprowadził do zmiany nazwy ulicy, przy której urodził się twórca esperanto, z Zielonej na Zamenhofa, a następnie zabiegał o pamiątkową tablicę na domu urodzenia Ludwika Zamenhofa. Założył również w Białymstoku Towarzystwo Esperanckie im. Zamenhofa.

W okresie międzywojennym Białystok był trzecim w Polsce ośrodkiem esperantystów pod względem liczby członków - po Warszawie i Krakowie. W mieście wystawiano nawet przedstawienia teatralne w tym języku, co pokazuje, jak mocno esperanto wpisało się w lokalne życie kulturalne.

Związki z prasą i historią miasta

Szapiro działał także jako dziennikarz i tłumacz. Pisał do prasy polskiej i żydowskiej, był przewodniczącym białostockiego związku dziennikarzy oraz członkiem zarządu związku ogólnopolskiego. W jego dorobku znalazł się również turystyczny przewodnik po Białymstoku w języku esperanto.

Był też zaangażowany w prace nad pierwszą monografią Białegostoku, przygotowywaną w okresie międzywojennym. To pokazuje, że interesowała go nie tylko promocja esperanta, ale również dokumentowanie i opisywanie miasta, w którym żył i pracował.

Tragiczny finał w Lesie Pietrasze

Po wkroczeniu Niemców do Białegostoku w 1941 roku Jakub Szapiro został aresztowany i zamordowany w Lesie Pietrasze. Zginął wraz z około 5 tys. Żydów zamordowanych tam przez okupanta w pierwszych tygodniach po zajęciu miasta.

W rodzinie Szapiro wojnę przeżyła tylko siostrzenica, Felicja Raszkin-Nowak, autorka relacji „Moja gwiazda”. W Lesie Pietrasze stoi dziś monument poświęcony ofiarom dwóch egzekucji przeprowadzonych przez Niemców 3 i 12 lipca 1941 r.

Pamięć ważna dla mieszkańców

Historia Jakuba Szapiro jest ważna dla białostoczan, bo łączy w sobie kilka wątków istotnych dla lokalnej tożsamości: wielokulturowość, rozwój miasta, życie społeczne i tragiczną pamięć o Zagładzie. Przypomina też, że za znanymi nazwami ulic, tablicami i pomnikami stoją konkretni ludzie, którzy współtworzyli Białystok.

Dziś Szapiro upamiętniają w mieście różne miejsca: mural przy ul. Zamenhofa, ulica jego patronatu, tablica na kamienicy przy Lipowej 31/33 oraz Stolperstein poświęcony mu w 2024 r. To pokazuje, że pamięć o nim jest częścią szerszego opowiadania o historii Białegostoku.

Co będzie dalej

Symboliczne złożenie kwiatów 12 lipca o godz. 9.00 będzie kolejnym miejskim gestem upamiętnienia człowieka, który przez lata promował Białystok i esperanto w Polsce oraz poza jej granicami. W rocznicę jego śmierci miasto ponownie przypomni o tej postaci mieszkańcom.

Informacje przekazał Urząd Miasta Białystok.