10. Peleton Pamięci: rowerowa lekcja historii przejedzie ulicami Białegostoku

23 sierpnia 2026 roku o godzinie 17:00 na placu przed Teatrem Dramatycznym im. A. Węgierki w Białymstoku rozpocznie się 10. edycja Peletonu Pamięci – wydarzenia, które łączy edukację historyczną z rekreacją na rowerach, hulajnogach czy rolkach. To nie jest wyścig sportowy, a spokojny przejazd przez miasto, podczas którego uczestnicy poznają losy mieszkańców w czasie II wojny światowej i represji sowieckich.

Trasa dostosowana do każdego – rodziny, seniorzy, dzieci

Tegoroczna jubileuszowa odsłona liczyć będzie około 8 km – dystans, który bez trudu pokonają zarówno dzieci, jak i osoby starsze. Organizatorzy podkreślają, że do udziału można wykorzystać nie tylko rower, ale także hulajnogę, rolki czy wrotki. Trasa poprowadzi przez miejsca odwiedzane w pierwszych edycjach oraz zupełnie nowe lokalizacje, co ma urozmaicić przejazd i pogłębić wiedzę o historii miasta.

– Zachęcamy do udziału całe rodziny. Peleton Pamięci stał się już białostocką tradycją i wyjątkową, żywą lekcją historii w przestrzeni miejskiej. To doskonała okazja, żeby w aktywnej formie pogłębić wiedzę o losach dawnych mieszkańców naszego miasta – mówi prezydent Białegostoku Tadeusz Truskolaski.

Zachęcamy do udziału całe rodziny. Peleton Pamięci stał się już białostocką tradycją i wyjątkową, żywą lekcją historii w przestrzeni miejskiej. To doskonała okazja, żeby w aktywnej formie pogłębić wiedzę o losach dawnych mieszkańców naszego miasta

Tadeusz Truskolaski, prezydent Białegostoku

Międzynarodowy wymiar – wspólna pamięć Europy Środkowo-Wschodniej

Peleton Pamięci od 2022 roku ma charakter międzynarodowy. W tym samym terminie podobne przejazdy rowerowe odbędą się w innych europejskich miastach: 19 sierpnia w Rydze, 20 sierpnia w Tallinie, 21 sierpnia w Wilnie, a 30 sierpnia w mołdawskim Kiszyniowie. Do Białegostoku przyjadą reprezentanci Litwy i Łotwy, którzy wspólnie z mieszkańcami pokonają trasę.

• 19 sierpnia – Ryga (Łotwa)
• 20 sierpnia – Tallin (Estonia)
• 21 sierpnia – Wilno (Litwa)
• 23 sierpnia – Białystok (Polska)
• 30 sierpnia – Kiszyniów (Mołdawia)

Dyrektor Muzeum Pamięci Sybiru Wojciech Śleszyński podkreśla, że inicjatywa łączy instytucje i uczestników z krajów dotkniętych sowiecką agresją. – Mieszkańcy tej części Europy muszą mówić o swojej historii pod okupacją sowiecką jednym głosem, by nie dopuścić do jej powtórzenia. To właśnie jest cel Peletonu Pamięci, który został zapoczątkowany w Białymstoku – wyjaśnia dyrektor.

Międzynarodowy Peleton Pamięci to jedna z naszych najważniejszych inicjatyw, która łączy instytucje i uczestników z krajów Europy Środkowo-Wschodniej, by wspólnie upamiętniać ofiary sowieckiej agresji i represji. Mieszkańcy tej części Europy muszą mówić o swojej historii pod okupacją sowiecką jednym głosem, by nie dopuścić do jej powtórzenia. To właśnie jest cel Peletonu Pamięci, który został zapoczątkowany w Białymstoku

Wojciech Śleszyński, dyrektor Muzeum Pamięci Sybiru

Edukacja w przestrzeni miejskiej – zamiast tradycyjnej lekcji

Idea wydarzenia nawiązuje do skutków podpisania 23 sierpnia 1939 roku paktu Ribbentrop–Mołotow, który doprowadził do podziału Europy Środkowo-Wschodniej między III Rzeszę i Związek Sowiecki. Uczestnicy nie słuchają wykładu w sali – odwiedzają konkretne miejsca w mieście, w których rozgrywały się opisywane wydarzenia. Dzięki temu historia staje się namacalna i bliższa.

W 2025 roku motywem przewodnim była 85. rocznica Zbrodni Katyńskiej, a na trasie prezentowano replikę więziennego pojazdu używanego w ZSRR, tzw. „czarnego worona”. Organizatorzy co roku starają się wzbogacić przejazd o nowe elementy, by utrzymać wysoką wartość edukacyjną i zachęcić do powrotu.

Dlaczego to ważne dla Białegostoku i regionu?

Białystok i Podlasie to regiony szczególnie doświadczone przez sowieckie represje – wywózki na Sybir, łagry, deportacje. Muzeum Pamięci Sybiru od lat przypomina o tych tragicznych losach, a Peleton Pamięci stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych wydarzeń historyczno-edukacyjnych w mieście. Łączy rekreację z refleksją, angażuje całe rodziny i buduje świadomość historyczną w sposób dostępny dla każdego. Dla lokalnej społeczności to nie tylko przejazd, ale też manifestacja pamięci o tych, którzy zginęli lub zostali wygnani z własnych domów.

Jak wziąć udział i co dalej?

Udział w Peletonie Pamięci jest bezpłatny, ale wymaga rejestracji przez formularz dostępny na stronie internetowej wydarzenia. Organizatorzy zachęcają do zapisywania się jak najwcześniej, by ułatwić logistykę przejazdu. Po zakończeniu trasy przewidziano spotkanie na mecie z udziałem zaproszonych gości. Jubileuszowa edycja ma być okazją nie tylko do wspólnej jazdy, ale także do podsumowania dziesięciu lat tej wyjątkowej tradycji. Informacje przekazało Muzeum Pamięci Sybiru w Białymstoku.