Czerwcowe rocznice deportacji: Białystok odda hołd Sybirakom i ofiarom reżimu

Czerwiec w polskiej pamięci historycznej ma wyjątkowo trudny ciężar. To właśnie w tym miesiącu wracają wspomnienia o obywatelach polskich wywożonych podczas II wojny światowej na Sybir oraz do Kazachstanu - w głąb Związku Sowieckiego, gdzie wielu z nich nie przeżyło głodu, chorób i katorżniczej pracy. Białystok, miasto silnie związane z losami zesłańców, przygotował cykl wydarzeń upamiętniających ofiary tych deportacji oraz wszystkich, którzy padli ofiarą sowieckiego reżimu.

Weekend w Muzeum Pamięci Sybiru: wystawa i warsztaty

Pierwsza odsłona rocznicowych spotkań odbędzie się już w najbliższy weekend, 20 i 21 czerwca, w Muzeum Pamięci Sybiru. Mieszkańcy będą mogli wybrać jedną z propozycji przygotowanych przez instytucję: od pogłębionego oprowadzania po wystawie stałej po zajęcia edukacyjne połączone z wizytą na ekspozycji czasowej.

W programie znalazły się:

• oprowadzanie kuratorskie po wystawie stałej Muzeum Pamięci Sybiru,
• warsztaty edukacyjne połączone z oprowadzaniem po wystawie czasowej „Art of Remembrance – Sztuka Pamięci”,
• możliwość udziału po wcześniejszym odebraniu bezpłatnych biletów w kasie MPS.

Organizatorzy podkreślają, że to propozycja zarówno dla tych, którzy chcą lepiej poznać losy deportowanych rodzin, jak i dla osób szukających bardziej refleksyjnego, symbolicznego wymiaru rocznic.

22 czerwca: kwiaty w trzech miejscach pamięci

Główne, oficjalne uroczystości zaplanowano na poniedziałek 22 czerwca. W imieniu Białostoczan złożone zostaną kwiaty w trzech punktach na mapie miasta, które przypominają o Sybirakach i o dramacie wschodnich deportacji.

Uroczystości mają przypomnieć o kolejnych falach wywózek oraz o tych, których losy na lata zostały wyrwane z domów i rodzinnych miejscowości.

Chcemy uhonorować pamięć ofiar tych ostatnich wywózek, ale także wszystkich deportowanych obywateli polskich. Pamiętamy o wszystkich – o tych, którzy z wycieńczenia i chorób zmarli w Rosji Sowieckiej i tych, którzy zostali wymordowani w łagrach, obozach i więzieniach, ale także o tych, którym udało się wrócić z nieludzkiej ziemi.

Tadeusz Truskolaski

Dlaczego właśnie czerwiec? Trzecia i czwarta deportacja

Nieprzypadkowo czerwiec jest wskazywany jako miesiąc pamięci o deportowanych w głąb Związku Sowieckiego. To wtedy, w 1940 i 1941 roku, przeprowadzono trzecią i czwartą akcję deportacyjną, które objęły dziesiątki tysięcy ludzi.

Trzecia deportacja, przeprowadzona w czerwcu 1940 roku, dotknęła przede wszystkim tzw. bieżeńców - polskich obywateli uciekających spod niemieckiej okupacji. Jak wskazują badacze, większość tej grupy stanowili Żydzi. Historycy szacują liczbę wywiezionych na około 80 tys.

Czwarta, ostatnia deportacja ruszyła 20 czerwca 1941 roku, a więc w przeddzień wybuchu wojny sowiecko-niemieckiej. Była skierowana głównie przeciw rodzinom osób wywiezionych wcześniej. Z powodu chaosu i gwałtownie zmieniającej się sytuacji wojennej to właśnie ta akcja jest dziś najtrudniejsza do policzenia: w obiegu pojawiają się dane mówiące o 32 lub nawet 51 tys. deportowanych.

Białostockie obchody mają więc podwójny wymiar: z jednej strony przywracają pamięć o konkretnych czerwcowych wywózkach, z drugiej - stają się symbolicznym hołdem dla wszystkich obywateli polskich, którzy przeszli przez łagry, obozy i więzienia albo zmarli daleko od domu. W tych dniach miejskie miejsca pamięci i przestrzeń Muzeum Pamięci Sybiru ponownie staną się punktem wspólnej refleksji mieszkańców.