UwB rusza z projektem o muzeach i pamięci granic: Niemcy i Węgry w porównaniu

Granice potrafią zmienić się na mapie w jednej chwili, ale w pamięci społecznej zostają na dekady. Dr Karolina Radłowska z Wydziału Socjologii Uniwersytetu w Białymstoku sprawdzi, jak europejskie muzea opowiadają o utracie terytoriów, przesiedleniach i przymusowych migracjach - czyli o doświadczeniach, które wciąż wracają w debatach publicznych.

Badaczka otrzymała grant w wysokości 14 760 zł na realizację projektu w ramach konkursu Miniatura 10 Narodowego Centrum Nauki. Prace będą prowadzone do lipca 2027 roku, a ich start zaplanowano na najbliższe tygodnie.

„Granice pamięci” - o czym dokładnie będzie projekt

Projekt dr Karoliny Radłowskiej nosi tytuł Granice pamięci. Muzea wobec utraty terytoriów i zmian granic w Europie. W centrum zainteresowania znajdzie się to, jak instytucje muzealne w Niemczech i na Węgrzech interpretują konsekwencje historycznych zmian granic: ruchy ludności, wysiedlenia, ucieczki, a także społeczne skutki życia „po zmianie mapy”. Badania mają pokazać, jak te tematy są włączane do opowieści o dziedzictwie i pamięci zbiorowej.

Projekt podejmuje problem szczególnie istotny we współczesnej Europie, gdzie kwestie granic, migracji, tożsamości i pamięci historycznej ponownie znajdują się w centrum debat publicznych. Badania wpisują się w rozwijający się nurt studiów nad pamięcią, muzeologią i dziedzictwem kulturowym, podejmując refleksję nad rolą muzeów w konstruowaniu narracji o przeszłości oraz interpretacji doświadczeń związanych ze zmianami granic i utratą terytoriów.

dr Karolina Radłowska, Wydział Socjologii Uniwersytetu w Białymstoku

Pięć muzeów w Niemczech i na Węgrzech

W praktyce projekt będzie oparty na kwerendach muzealnych i analizie materiałów ekspozycyjnych. Badaczka zapowiada przyjrzenie się zarówno temu, co pokazują wystawy, jak i temu, jakich narzędzi używa się w działaniach edukacyjnych. Ważnym elementem będą także rozmowy z osobami związanymi z badanymi instytucjami.

Pod lupę trafi pięć konkretnych miejsc:

• Ostpreußisches Landesmuseum w Lüneburgu
• Dokumentationszentrum Flucht, Vertreibung, Versöhnung w Berlinie
• Magyar Nemzeti Múzeum
• Trianon Múzeum
• Terror Háza w Budapeszcie

Analizowane będą wystawy stałe i czasowe, a także materiały przygotowywane dla odbiorców - od treści na ekspozycjach po elementy wykorzystywane podczas lekcji muzealnych i wydarzeń towarzyszących. Zebrane dane zostaną następnie opracowane w ramach jakościowej analizy porównawczej.

Co ma dać porównanie muzeów

Kluczowym celem jest wskazanie, jakie strategie narracyjne stosują muzea, gdy mierzą się z tzw. trudnym dziedzictwem: stratą, przemocą systemową, doświadczeniem przesiedlenia czy rozpadem dawnych porządków. Badania mają też pomóc odpowiedzieć na pytanie, jaką rolę instytucje muzealne odgrywają dziś w kształtowaniu współczesnych kultur pamięci - a więc tego, jak społeczeństwa rozumieją własną historię i jakie wnioski z niej wyciągają.

Projekt potrwa do lipca 2027 roku. Wyniki analiz mają przynieść porównawczy obraz podejścia niemieckich i węgierskich muzeów do opowiadania o zmianach granic i migracjach - tematach, które mimo upływu lat nie przestają wywoływać emocji i pytań o tożsamość.