Chorten Arena gościła finał „Bez korzeni nie zakwitniesz” – młodzi szukali historii swoich rodzin

W Chorten Arenie rzadko słychać tyle opowieści o pradziadkach, starych fotografiach i dokumentach z rodzinnych szuflad. 12 czerwca 2026 roku Białystok stał się miejscem, w którym spotkali się najmłodsi pasjonaci genealogii z całej Polski – wszystko za sprawą uroczystej gali finałowej jubileuszowej, 5. edycji ogólnopolskiego konkursu „Bez korzeni nie zakwitniesz. Moja Wielka i Mała Ojczyzna”. To pierwszy raz, gdy finał wydarzenia zorganizowano na Podlasiu.

Na trybunach i na płycie areny zasiedli uczniowie, nauczyciele, rodzice oraz zaproszeni goście z wielu regionów kraju. Organizatorami konkursu były Archiwa Państwowe oraz Ministerstwo Edukacji Narodowej, a skala przedsięwzięcia robiła wrażenie: do rywalizacji napłynęły prace z kilkuset szkół podstawowych. Gala w Białymstoku stała się więc nie tylko podsumowaniem kolejnej edycji, ale też ogólnopolskim świętem pamięci i rozmowy między pokoleniami.

Od drzewa genealogicznego do reporterskiego śledztwa

W konkursie mogli wziąć udział uczniowie szkół podstawowych z klas 4-8. Zasada była prosta, choć realizacja wymagała czasu, dociekliwości i odwagi w zadawaniu pytań w domu. Uczestnicy mieli przygotować drzewo genealogiczne oraz opisać dzieje swojej rodziny – korzystając z rozmów z bliskimi, a także z materiałów znalezionych w archiwum rodzinnym i w Archiwach Państwowych.

• uczestnikami byli uczniowie szkół podstawowych z klas 4-8
• zadaniem było stworzenie drzewa genealogicznego
• częścią pracy musiał być opis historii rodziny oparty na rozmowach i dokumentach (domowych oraz z Archiwów Państwowych)

Podczas finału podkreślano, że tegoroczna odsłona konkursu wniosła do genealogii młodzieżowej nową energię. Naczelny Dyrektor Archiwów Państwowych dr Paweł Pietrzyk zwracał uwagę na to, jak zmienił się sposób myślenia uczestników o pracy z przeszłością.

Ta edycja okazała się absolutnie przełomowa. Poziom prac kompletnie nas zaskoczył – uczniowie przestali traktować biogramy swoich przodków jak suche wypracowania, a stali się prawdziwymi detektywami historii. Zamiast przepisywać daty z pamięci, ruszyli do archiwów, badali stare akta metrykalne i analizowali unikalne dokumenty z domowych szuflad. Najbardziej niesamowite jest to, jak genialnie połączyli tradycyjne poszukiwania z nowoczesną technologią. Tworzyli rodzinne podcasty, filmy dokumentalne, a nawet używali sztucznej inteligencji, żeby ożywić stare fotografie i lepiej zrozumieć tło historyczne tamtych lat. Te projekty udowadniają, że historia zyskała dla nich ludzką twarz – nie jest już nudnym rozdziałem z podręcznika, ale żywą, fascynującą opowieścią, którą sami odkryli.

dr Paweł Pietrzyk, Naczelny Dyrektor Archiwów Państwowych

„Most między pokoleniami” i rozmowy, które zostają na lata

Wiele prac – jak podkreślali organizatorzy – rodziło się nie w szkolnej ławce, ale przy rodzinnych stołach. Konkurs stawał się powodem, by zatrzymać codzienny pośpiech, zajrzeć do pudeł z pamiątkami i wysłuchać historii, których wcześniej nikt nie zapisywał. Ten międzypokoleniowy wymiar mocno wybrzmiał także w wystąpieniu dra Pawła Pietrzyka.

Konkurs to niezwykle cenne chwile spędzone z bliskimi. To te momenty pasjonujących rozmów, przeglądania starych fotografii, odkrywania zaskakujących faktów, odnajdywania dokumentów i zadawania pytań. To budowanie więzi i odkrywanie własnej tożsamości. A to jest wartość, której nie da się zmierzyć żadną punktacją. Dlatego wierzę, że wszyscy uczestnicy konkursu odnaleźli radość i satysfakcję już w samym przygotowywaniu prac. To, co zrobiliście ma niezwykłą wartość. I to nie tylko dzisiaj, ani w tym momencie, kiedy odbierzecie nagrodę. To będzie miało znaczenie za rok, za dziesięć lat, za kolejne pokolenie. Bo dzięki Wam historie Waszych rodzin zostały odkryte na nowo, zapisane i opowiedziane dalej.

dr Paweł Pietrzyk, Naczelny Dyrektor Archiwów Państwowych

Laureaci z różnych części kraju odbierali wyróżnienia w Białymstoku z rąk dr. Pawła Pietrzyka oraz Magdaleny Traczuk-Rąpały z Ministerstwa Edukacji Narodowej. Sama ceremonia miała charakter dużego wydarzenia: goście oglądali dynamiczną prezentację multimedialną poświęconą uczestnikom tegorocznych zmagań, a na czas oczekiwania na rozstrzygnięcia przygotowano widowiskowy występ taneczny.

Nowości w 5. edycji i podlaska koordynacja

Jubileuszowa, 5. edycja konkursu przyniosła też zmiany organizacyjne. Po raz pierwszy wprowadzono etap szkolny, konkurs otrzymał nową, nowoczesną identyfikację wizualną, a nad stroną merytoryczną czuwała pierwsza oficjalna Ambasadorka – influencerka genealogiczna Natalia Lipowicz. Finał w Chorten Arenie poprowadzili wspólnie Natalia Lipowicz oraz Grzegorz Pilat, dziennikarz Polskiego Radia Białystok.

Za koordynację projektu odpowiadał duet instytucji z regionu: Archiwum Państwowe w Białymstoku i Archiwum Państwowe w Suwałkach. W trakcie gali padły podziękowania dla gospodarzy finału – dra Marka Kietlińskiego, Dyrektora Archiwum Państwowego w Białymstoku, oraz Sławomira Filipowicza, Dyrektora Archiwum Państwowego w Suwałkach. Wspólna organizacja miała pokazać potencjał Podlasia jako miejsca, które potrafi gościć wydarzenia o ogólnopolskim zasięgu.

Głos ministerstwa i miasta: edukacja, tożsamość, lokalna historia

Ważnym elementem finału był akcent edukacyjny oraz wsparcie instytucjonalne. Magdalena Traczuk-Rąpała z Ministerstwa Edukacji Narodowej odczytała list Barbary Nowackiej, Ministry Edukacji Narodowej, w którym podkreślono rolę konkursu w kształtowaniu wrażliwości na pamięć i dziedzictwo oraz w budowaniu postaw obywatelskich.

Poprzez projekty edukacyjne oparte na rozmowach z bliskimi, kwerendy w archiwach rodzinnych oraz w bezcennych zasobach Archiwów Państwowych – Konkurs niewątpliwie uwrażliwia ludzi młodych na znaczenie pamięci, dziedzictwa i szacunku dla przeszłości, a jednocześnie kształtuje obywatelskie i patriotyczne postawy, poczucie tożsamości narodowej, jak również zainteresowanie historią lokalną, regionalną i narodową.

Barbara Nowacka, Ministra Edukacji Narodowej (list odczytany przez Magdalenę Traczuk-Rąpałę)

O randze wydarzenia mówił również dr hab. Tadeusz Truskolaski, Prezydent Miasta Białegostoku, zwracając uwagę, że uczestnicy nie ograniczali się do „rysowania drzew”, ale tworzyli prace o wartości artystycznej i tożsamościowej.

Udział w konkursie to nie jest narysowanie drzew, tylko tak naprawdę tworzyliście wspaniałą sztukę. Bardzo się cieszę, że wzięliście udział w tym ogólnopolskim konkursie, i że ma on finał właśnie w Białymstoku. Osiągnęliście naprawdę coś wspaniałego i mam nadzieję, że po pierwsze dzisiaj zostaniecie docenieni, ale że to co zdobyliście zostanie z Wami przez długie lata i przekażecie to kolejnym pokoleniom, którym będzie łatwiej znaleźć tą swoją drogę do tożsamości.

dr hab. Tadeusz Truskolaski, Prezydent Miasta Białegostoku

Finał w Chorten Arenie zamknął jubileuszową edycję konkursu, ale jednocześnie pokazał, że genealogia w wydaniu młodych nie jest niszowym hobby. W Białymstoku spotkały się szkolne projekty, praca archiwalna i domowe wspomnienia – a Podlasie dopisało do tej ogólnopolskiej inicjatywy własny, bardzo wyraźny rozdział.