Białystok uczci pamięć ofiar „Czarnego piątku” pod Pomnikiem-Kopułą Wielkiej Synagogi

Jedno miejsce i jedna data na zawsze zmieniły historię Białegostoku. 27 czerwca 1941 roku niemieccy okupanci spalili Wielką Synagogę, zamykając w jej wnętrzu setki ludzi. Tragiczne wydarzenia, uznawane za początek zagłady białostockich Żydów, po 85 latach wracają w miejskich uroczystościach pamięci.

W piątek, 26 czerwca, mieszkańcy zostali zaproszeni do wspólnego oddania hołdu ofiarom. Uroczystość ma rozpocząć się o godz. 12.00 pod Pomnikiem-Kopułą Wielkiej Synagogi przy ul. Suraskiej. Zaproszenie do udziału skierował prezydent Białegostoku Tadeusz Truskolaski.

Zapraszam mieszkańców do udziału w uroczystości upamiętniającej.

Tadeusz Truskolaski, prezydent Białegostoku

Świątynia przy ul. Bożniczej i dzień, który stał się symbolem

Wielka Synagoga została wzniesiona na początku XX wieku przy ulicy Bożniczej (dzisiejszej Suraskiej). W okresie międzywojennym uchodziła za najokazalszą synagogę w Białymstoku i była jednym z najważniejszych punktów na mapie miasta, w którym żydowska społeczność przez stulecia współtworzyła lokalną historię.

W piątek 27 czerwca 1941 roku świątynia stała się jednak sceną zbrodni. Niemieccy okupanci zapędzili do środka żydowskich mężczyzn i chłopców, po czym podpalili budynek. Do osób, które próbowały uciekać lub stawiać opór, strzelano. Historyczne szacunki mówią, że w płomieniach zginęło od 700 do nawet 2,5 tysiąca ludzi.

Kilkanaście istnień uratowanych i pamięć, która wraca co roku

Wśród nielicznych ocalałych były osoby, którym pomógł polski dozorca Józef Bartoszka. To on miał otworzyć tylne drzwi Wielkiej Synagogi, dzięki czemu kilkunastu więzionych w środku ludzi zdołało wydostać się z płonącego budynku.

Tragedia z 27 czerwca zapisała się w miejskiej pamięci jako „Czarny piątek” i co roku staje się powodem do zatrzymania się na chwilę w codziennym biegu. Tegoroczne obchody w 85. rocznicę mają być kolejnym momentem wspólnego upamiętnienia ofiar.

• Data tragicznych wydarzeń: 27 czerwca 1941 roku
• Termin uroczystości: piątek, 26 czerwca, godz. 12.00
• Miejsce spotkania: Pomnik-Kopuła Wielkiej Synagogi, ul. Suraska
• Szacowana liczba ofiar: od 700 do nawet 2,5 tysiąca
• Pomoc udzielona przez: Józef Bartoszka

W Białymstoku, gdzie przez lata przenikały się kultury i religie, pamięć o spaleniu Wielkiej Synagogi pozostaje jednym z najbardziej przejmujących znaków wojennej przemocy. Piątkowa uroczystość pod Pomnikiem-Kopułą ma przypomnieć zarówno o ofiarach, jak i o tym, jaką częścią miasta była niegdyś białostocka społeczność żydowska.