Torfowiska pod Lipskiem odsłaniają ślady sprzed tysięcy lat. Jubileuszowy wykład w Ratuszu

Na co dzień to królestwo wilków, łosi i niekończących się chmur komarów. Raz w roku jednak fragment górnej Biebrzy zamienia się w plenerowe laboratorium, w którym badacze wyciągają spod torfu ślady życia sprzed kilkunastu tysięcy lat. O tym, co udało się dotąd odkryć w okolicy Lipska, będzie można usłyszeć podczas inauguracji jubileuszowego cyklu spotkań Działu Archeologii Muzeum Podlaskiego w Białymstoku.

Jubileusz Działu Archeologii i start cyklu wykładów

Cykl jubileuszowych wykładów otworzy prelekcja 24 czerwca 2026 r., godz. 16.00 w Ratuszu w Białymstoku (Rynek Kościuszki 10). Wykład nosi tytuł „Pierwsi i ostatni łowcy-zbieracze znad brzegów Biebrzy i bezimiennego jeziora” i poprowadzą go mgr Adam Wawrusiewicz oraz dr Michał Przeździecki.

„Pierwsi i ostatni łowcy-zbieracze znad brzegów Biebrzy i bezimiennego jeziora”.

Adam Wawrusiewicz i Michał Przeździecki, tytuł wykładu

Spotkanie ma być jednocześnie opowieścią o kulisach pracy archeologów w jednym z najbardziej wymagających terenów badawczych północno-wschodniej Polski oraz prezentacją wyników wieloletnich działań terenowych. To właśnie tam, wśród torfowisk i trudno dostępnych grądów, powstała znacząca część współczesnej wiedzy o najstarszych etapach obecności człowieka w regionie.

Projekt „Bioregion Biebrza. Rzeka i człowiek” – wspólne badania kilku instytucji

Inauguracyjna prelekcja skupi się na jednym z najnowszych programów badawczych realizowanych wspólnie przez Muzeum Podlaskie w Białymstoku, Biebrzański Park Narodowy oraz naukowców z Uniwersytetu Warszawskiego i Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach. Chodzi o projekt „Bioregion Biebrza. Rzeka i człowiek”, który łączy perspektywę archeologiczną z wiedzą o środowisku naturalnym doliny Biebrzy.

Najbardziej widowiskową częścią projektu są wykopaliska prowadzone w okolicy Lipska nad górną Biebrzą. Badacze wracają tam co roku – na przełomie lata i jesieni – by kontynuować prace na jednej z ukrytych wśród mokradeł wysp. Warunki bywają skrajne: trudny dojazd, teren grząski i gęsty od owadów. Wysiłek jest jednak nagradzany, bo pod warstwami torfu zachowują się wyjątkowo dobrze materiały, które w innych miejscach zwykle ulegają zniszczeniu.

„Trudy ekspedycji wynagradzają odkrycia – pod torfem skrywają się doskonale zachowane świadectwa kilkunastu tysięcy lat historii tego miejsca”.

Opis badań w rejonie Lipska

Kto opowie o odkryciach? Dwaj prelegenci i ich specjalizacje

Wykład poprowadzą autorzy badań, łączący doświadczenie muzealne i akademickie. Wawrusiewicz i Przeździecki przedstawią, co wynika z kolejnych sezonów wykopalisk i analiz, a także jak z pozornie drobnych znalezisk odtwarza się „świat” dawnych społeczności łowców-zbieraczy żyjących nad brzegiem Biebrzy i bezimiennego jeziora.

• mgr Adam Wawrusiewicz (Dział Archeologii, Muzeum Podlaskie w Białymstoku) – specjalizuje się w badaniach osadnictwa pradziejowego na Podlasiu.
• dr Michał Przeździecki (Wydział Archeologii, Uniwersytet Warszawski) – zajmuje się analizami krzemiennych narzędzi, jest ekspertem od archeologii paleolitu i mezolitu.
• Miejsce spotkania: Ratusz w Białymstoku, Rynek Kościuszki 10.

Organizatorzy zapowiadają, że wykład będzie okazją do przyjrzenia się nie tylko samym znaleziskom, ale też metodom, które pozwalają wydobyć z biebrzańskich mokradeł informacje o najdawniejszych mieszkańcach tych terenów. Zainteresowani historią regionu będą mogli poznać wyniki badań prowadzonych od kilku lat i dowiedzieć się, dlaczego okolice Lipska stały się jednym z kluczowych punktów na archeologicznej mapie północno-wschodniej Polski.